Rocznie zapada na raka szyjki 3600 kobiet, z tego umiera 2000

W XXI wieku w medycynie światowej coraz ważniejsze miejsce obok diagnostyki i leczenia zajmuje profilaktyka.

Jej wagę docenia w coraz większym stopniu także w Polsce Narodowy Fundusz Zdrowia, który jucz od kilku lat rozszerza profilaktykę o coraz to kolejne badania. Jeżeli chodzi o profilaktykę zdrowia kobiet to jest ona związana z profilaktyka wtórna, bierna, czyli badaniami przesiewowymi dotyczącymi najczęściej występujących nowotworów u kobiet tj. rakiem piersi i rakiem szyjki macicy oraz z profilaktyka czynna tj. szczepieniami, które dotyczą raka szyjki macicy.

Aktualnie kontynuowany jest program profilaktycznych badań cytologicznych wykrywający raka szyjki macicy, dla kobiet w wieku od 25 do 59 lat., które w ciągu ostatnich 3 lat nie miały wykonywane takiego badania. W razie nieprawidłowych wyników cytologii pacjentki są dalej w ramach programu pogłębionego kierowane na kolposkopie i ewentualnie na wycinki z szyjki macicy by potwierdzić nowotwór i być skierowanym na zabieg operacyjny.

Podczas badania kolposkopowego możliwe jest także wykrycie infekcji wirusem brodawczaka ludzkiego , który odpowiedzialny jest za możliwość wystąpienia raka szyjki macicy. Profilaktyka pierwotna ,czynna sa w obecnej chwili szczepienia przeciwko rakowi szyjki macicy wykonywane także w poradniach ginekologicznych. Wszystkie te etapy diagnostyki mogą być wykonane w poradnii ginekologicznej.

Aktualnie trwa również program profilaktycznych badań mammograficznych w kierunku wykrywania raka piersi dla kobiet od 50 do 65 roku życie, które przez ostatnie 2 lata nie miały wykonanej mamografii.

Oprócz progamów profilaktycznych z NFZ podczas wizyt w poradni ginekologicznej powiązanych z badaniami USG narządu rodnego można pomoc wykryć raka trzonu macicy oraz raka jajnika mimo faktu, że na obecnym etapie wiedzy medycznej w kierunku tych nowotworów nie wykonuje się badania stricte przesiewowych.

W związku z powyższym tak ważne jest zgłaszanie się kobiet profilaktycznie czyli co roku najrzadziej co 2 lata, jeżeli oczywiście wcześniej nie odczuwają czy nie zauważają żadnych dolegliwości czy niepokojących objawów. Taka kontrolna profilaktyczna wizyta pozwala wykryć chorobę nowotworowa w stosunkowo wczesnym momencie i daje możliwość całkowitego jej wyleczenia. Stąd określenia kobiet, że nie zgłaszają się do badania bo nic im nie dolega skutkuje późną zglaszalnością i gorszymi wynikami leczenia.

Dolegliwości bólowe, krwawienie są często już późnym objawem choroby i nie zawsze jest wtedy możliwe pełne wyleczenie.

Wydawać by się mogło , ze obecnie sa to wiadomości znane i przestrzegane sa zalecenia przez ogol społeczeństwa, tym niemniej wiele jeszcze jest do zrobienia jeżeli chodzi o swiadowmość zdrowotną i edukację pacjentów

Polska zajmuje ostanie miejsce w Europie, tylko przed Albanią w wykrywalności i umieralności na raka szyjki macicy. W latach 2007-2008 tylko 33% kobiet poddało się badaniu cytologicznemu. Niemal, co 4-ta(22%) nie zrobiła tego badanie nigdy w życiu. Rocznie zapada na raka szyjki 3600 kobiet, z tego umiera 2000.Wskazniki wykrywania i wyleczenia innych nowotworów u kobiet, we wczesnych stadiach rozwoju także odbiegają od czołowych krajów Europy mimo ogólnego postępu medycyny w Polsce , większych możliwości diagnostycznych i terapeutycznych. Jeżeli pacjent nie zgłosi się do lekarza odpowiednio we wczesnym etapie choroby najlepszy sprzęt, najlepszy chirurg czy najnowocześniejsze i najdroższe leki nie dadzą optymalnych wyników, czyli całkowitego wyleczenia choroby.

Oprócz wąsko rozumianej profilaktyki w poradni ginekologiczno - położniczej jako profilaktyki chorób nowotworowych w związku ze znanym hasłem lepiej zapobiegać niż leczyć szereg schorzeń nie nowotworowych poprzez profilaktyczne badania ginekologiczne 1 raz w roku może być wcześniej wykryte i z powodzeniem leczone.

Dotyczy to torbieli jajnika, które początkowo zwłaszcza u młodszych kobiet powinno się próbować leczyć zachowawczo, jeżeli oczywiście nie ma podejrzeń onkologicznych. Natomiast zbyt zaawansowana niezłośliwa torbiel jajnika często musi być już leczona operacyjnie, a nawet konieczne jest usuniecie jajnika. Podobnie w przypadku choroby endometrioza, która, mimo że nie jest schorzeniem nowotworowym to często nieleczona może prowadzić do konieczności zabiegu operacyjnego. Podobnie zapalenia narządu rodnego. Z pozoru błahe, upławy dotyczące pochwy i sromu mogą nieleczone powodować zapalenia wstępujące całego narządu rodnego: przydatków macicy, co może prowadzić nawet do konieczności interwencji chirurgicznej, a często daje kłopoty w przyszłości w postaci niepłodności czy powtarzających się latami zapaleń przewlekłych.

Podobnie sprawa szeroko rozumianej profilaktyki wygląda w położnictwie. Regularne wizyty podczas ciąży mimo braku dolegliwości u kobiety ciężarnej pozwalają wykryć szereg kłopotów zdrowotnych na wczesnym ich etapie i od razu wdrożyć leczenie czasami nawet szpitalne. Dotyczy to właśnie wcześniej wspomnianych uplawów, zapaleń pochwy, które nieleczone mogą prowadzić do infekcji jaja płodowego a w konsekwencji do poronień, porodów przedwczesnych i wcześniactwa.

Wykonywanie rutynowych, więc i profilaktycznych badań w czasie ciąży pozwala wcześniej wykryć niedokrwistość, cukrzyce, zapalenia dróg moczowych, choroby odzwierzęce, konflikt serologiczny, które często mogą prowadzić do powikłań ciąży a nawet prowadzić do jej wcześniejszego zakończenia.

Wreszcie wykonywane w ciąży kontrolne, profilaktyczne badania usg mogą wcześniej wykryć wady płodu, nieprawidlowowści rozwoju ciąży, zaburzenia związane z łożyskiem.

W związku z powyższym szeroko rozumiana profilaktyka zarówno podczas badania ginekologicznego jak i podczas wizyt kobiety w ciąży przyczynia się do wcześniejszego wykrycia bezobjawowych często początków schorzeń i pozwala wcześniej leczyć wiele chorób, które później wykryte i leczone przyczyniają się do wielu poważnych zaburzeń, czasami trudnych do wyleczenia, a w przypadku chorób nowotworowych czasami niemożliwych do całkowitego wyleczenia.

lek. med. Jarosław Głowacki